Studietaak – Ethiek van experimenteel onderzoek - De ethische richtlijnen benoemen die in het bijzonder van belang zijn bij het uitvoeren en opze!en van experimenteel onderzoek

13 belangrijke vragen over Studietaak – Ethiek van experimenteel onderzoek - De ethische richtlijnen benoemen die in het bijzonder van belang zijn bij het uitvoeren en opze!en van experimenteel onderzoek

Welke overkoepelende ethische richtlijn staat centraal bij experimenteel onderzoek, en welke vormen van belasting en afweging houdt deze richtlijn in?

De centrale richtlijn is het principe van minimized harm: onderzoekers moeten de rechten, waardigheid en veiligheid van deelnemers beschermen door hen zo min mogelijk te belasten. Daarbij geldt:
  • Belasting kan lichamelijk zijn.
  • Belasting kan psychologisch zijn, bijvoorbeeld door schokkend materiaal, misleiding of aantasting van de privacy.
  • De investering van deelnemers en de risico’s van deelname moeten in verhouding staan tot de mogelijke wetenschappelijke of maatschappelijke opbrengsten.

Welke aspecten beoordeelt een ethische commissie voorafgaand aan experimenteel onderzoek met menselijke deelnemers?

Een ethische commissie beoordeelt onder meer:
  • Risico’s en negatieve gevolgen: welke schade of belasting deelnemers mogelijk ondervinden.
  • Wetenschappelijke kwaliteit en haalbaarheid: of het onderzoek methodologisch deugdelijk en uitvoerbaar is.
  • Bescherming en nazorg: of deelnemers voldoende beschermd worden en of eventuele nazorg nodig is.
  • Regelgeving: of het onderzoek voldoet aan voorschriften, bijvoorbeeld over persoonsgegevens.
  • Gegevensbescherming: hoe anonimiteit en onderzoeksgegevens worden gewaarborgd.
  • Belasting en kenniswinst: of de belasting voor deelnemers in verhouding staat tot de verwachte opbrengst aan kennis.

Wanneer is het ethisch verantwoord om deelnemers aan risico’s van experimenteel onderzoek bloot te stellen?

Dat is alleen verantwoord wanneer het onderzoek voldoende wetenschappelijke kwaliteit heeft om bruikbare kennis op te leveren en de mogelijke inzichten aanzienlijk zijn. Die inzichten moeten uiteindelijk kunnen bijdragen aan verbetering van de kwaliteit van leven. Bij een slecht ontworpen onderzoek staat het risico voor deelnemers niet in verhouding tot de opbrengst, omdat het onderzoek geen zinvolle kennis kan opleveren. De onderzoeker moet daarom vooraf zowel de bescherming van deelnemers als de rechtvaardiging van de risico’s beoordelen.
  • Hogere cijfers + sneller leren
  • Niets twee keer studeren
  • 100% zeker alles onthouden
Ontdek Sailabus

Welke voorafgaande ethische goedkeuring is in Nederland vereist voor medisch-wetenschappelijk onderzoek met menselijke deelnemers, en welke commissies beoordelen ander mensgebonden onderzoek?

In Nederland valt medisch-wetenschappelijk onderzoek waarbij deelnemers handelingen moeten ondergaan of een bepaalde gedragswijze krijgen opgelegd onder de WMO. Dit onderzoek mag alleen worden uitgevoerd na goedkeuring door een medisch-ethische toetsingscommissie, de METC. Het meeste psychologische en onderwijswetenschappelijke onderzoek valt niet onder de WMO. Aan de Open Universiteit wordt mensgebonden onderzoek dat niet door een METC wordt getoetst, beoordeeld door de commissie Ethische Toetsing Onderzoek (cETO).

Wat is het verschil tussen active informed consent en passive informed consent bij experimenteel onderzoek, en welke voorwaarde geldt voor beide?

Bij active informed consent geeft de deelnemer actief toestemming, bijvoorbeeld door een formulier te ondertekenen. Bij passive informed consent wordt toestemming verondersteld wanneer de deelnemer geen bezwaar maakt, bijvoorbeeld door na het lezen van informatie vrijwillig een vragenlijst in te vullen. Voor beide vormen geldt dat deelname niet mag worden afgedwongen en dat de deelnemer voldoende begrijpelijke informatie moet krijgen om een weloverwogen beslissing te nemen.

Wat moet een datamanagementplan bij experimenteel onderzoek beschrijven om zorgvuldig met persoonsgegevens en onderzoeksgegevens om te gaan?

Een datamanagementplan beschrijft:
  • hoe persoonsgegevens en onderzoeksgegevens tijdens het onderzoek worden opgeslagen;
  • hoe gegevens worden geanonimiseerd en beveiligd;
  • wie toegang heeft tot niet-geanonimiseerde gegevens;
  • hoe de gegevens na afloop langdurig worden bewaard.

Deze afspraken ondersteunen zorgvuldig en verantwoord datamanagement tijdens en na het experimentele onderzoek.

Welke ethische richtlijnen gelden voor het beheer en de verslaglegging van gegevens bij experimenteel onderzoek, en waarom zijn ze belangrijk?

Onderzoekers moeten zorgvuldig, transparant en verantwoordelijk omgaan met onderzoeksgegevens. Dat betekent dat zij niet alleen ruwe data beheren, maar ook bijbehorende materialen bewaren, zoals informed-consentformulieren, vragenlijsten, analysescripts en analyseresultaten. Deze materialen zijn nodig om de onderzoeksgegevens te begrijpen. Daarnaast moeten onderzoekers hun keuzes en handelingen nauwkeurig vastleggen. Daardoor kunnen anderen begrijpen hoe het onderzoek is uitgevoerd en het onderzoek eventueel repliceren. Deze richtlijnen versterken de wetenschappelijke integriteit.

Wanneer kan misleiding in experimenteel onderzoek ethisch aanvaardbaar zijn, en welke voorwaarden gelden daarbij?

Misleiding is in experimenteel onderzoek alleen mogelijk wanneer zij noodzakelijk is, bijvoorbeeld omdat deelnemers zich anders niet natuurlijk zouden gedragen of zich niet goed zouden laten manipuleren. De onderzoeker moet:
  • kunnen uitleggen waarom het experiment zonder misleiding niet uitvoerbaar is;
  • de ethische commissie hiervan overtuigen;
  • ervoor zorgen dat de belasting voor deelnemers in verhouding staat tot de verwachte inzichten van het onderzoek.

Misleiding is niet aanvaardbaar wanneer deelnemers er waarschijnlijk ernstig aanstoot aan nemen of na afloop waarschijnlijk sterk geëmotioneerd raken.

Welke drie vormen van misleiding kunnen in experimenteel onderzoek voorkomen? Geef bij elke vorm aan hoe deelnemers worden misleid.

Drie vormen van misleiding zijn:
  • Handlangers: acteurs of onderzoeksassistenten doen alsof zij gewone deelnemers zijn.
  • Gefingeerde situaties: de omgeving of terugkoppeling wordt gemanipuleerd, bijvoorbeeld door deelnemers een verzonnen negatieve beoordeling te geven.
  • Misleidende instructies: deelnemers krijgen een onjuiste uitleg over het doel of de procedure van het onderzoek.

Welke ethische richtlijnen zijn in het bijzonder van belang bij het uitvoeren en opzetten van experimenteel onderzoek?

Een verantwoord experiment vereist een samenhangende bescherming van deelnemers:
  • Vooraf worden de mogelijke risico’s en baten van het onderzoek beoordeeld.
  • Deelnemers geven geïnformeerde en vrijwillige toestemming.
  • Persoons- en onderzoeksgegevens worden beschermd.
  • Noodzakelijke misleiding wordt beperkt en achteraf toegelicht.
  • Na afloop krijgen deelnemers uitleg, debriefing en waar nodig nazorg.

Deze richtlijnen vullen elkaar aan: ethisch onderzoek beperkt niet alleen vooraf de risico’s, maar beschermt deelnemers gedurende het hele onderzoek en helpt hen het onderzoek goed geïnformeerd af te sluiten.

Wat moet een onderzoeker tijdens een debriefing na experimenteel onderzoek doen, vooral wanneer misleiding is gebruikt?

Deelnemers moeten zo snel mogelijk gelegenheid krijgen om vragen te stellen en de onderzoeksprocedure te bespreken. De onderzoeker:
  • legt het werkelijke doel van het onderzoek uit;
  • beschrijft de rol van de deelnemer en, indien van toepassing, de toegewezen conditie;
  • geeft bij misleiding openheid van zaken en legt uit waarom die noodzakelijk was;
  • beantwoordt vragen zo eerlijk mogelijk;
  • neemt misverstanden en onzekerheden weg met begrijpelijke uitleg;
  • biedt waar nodig nazorg.

Het doel is dat deelnemers het onderzoek kunnen verlaten in een vergelijkbare stemming als waarin zij eraan begonnen.

Hoe hangen voorafgaande ethische toetsing, informed consent en datamanagement samen bij de bescherming van deelnemers aan experimenteel onderzoek?

Deze maatregelen beschermen deelnemers op verschillende momenten. De ethische commissie beoordeelt vooraf de risico’s, wetenschappelijke kwaliteit, privacy en verhouding tussen belasting en verwachte kenniswinst. Informed consent zorgt vervolgens dat deelnemers vrijwillig en op basis van begrijpelijke informatie beslissen. Datamanagement beschermt hun persoonsgegevens tijdens en na het onderzoek door opslag, toegang, anonimisering en langdurige bewaring vast te leggen. Samen maken deze maatregelen de verantwoordelijkheid van de onderzoeker controleerbaar.

Hoe moet een onderzoeker omgaan met misleiding wanneer informed consent en debriefing samen worden toegepast?

Vooraf moet de onderzoeker aantonen dat misleiding noodzakelijk is en dat de belasting in verhouding staat tot de verwachte inzichten. Deelnemers kunnen dan niet volledig over het werkelijke doel worden geïnformeerd, maar deelname moet wel vrijwillig blijven en stoppen moet mogelijk zijn. Na afloop moet de onderzoeker tijdens de debriefing de misleiding, het werkelijke doel en de rol van de deelnemer eerlijk uitleggen, vragen beantwoorden en misverstanden of emotionele belasting helpen wegnemen.

De vragen op deze pagina komen uit de samenvatting van het volgende studiemateriaal:

  • Een unieke studie- en oefentool
  • Nooit meer iets twee keer studeren
  • Haal de cijfers waar je op hoopt
  • 100% zeker alles onthouden
Onthoud sneller, leer beter. Wetenschappelijk bewezen.
Trustpilot-logo